İnsanların % 80'i hayatlarının bir bölümünde kabızlıktan yakınırlar. Kısa kabızlık
dönemleri tamamen normaldir. "Sağlıklı kişilerin her gün bir kez tuvalete çıkmaları
gerekir" seklindeki yaygın ve yanlıs kanı, pek çok kişinin kendinde kabızlık olduğunu
düşünmesine ve bilinçsizce laksatif ilaçları kullanmalarına yol açmaktadır.
    Bu kısa yazıda genel hatları ile kabızlık özetlenmekte ve kişilerin hastalık hakkında
bilgi sahibi olması amaçlanmaktadır.
Kabızlık nedir?
    Kabızlık genelde haftada üç kereden az ve az miktarda, katı dışkılamaya yol açan bağırsak alışkanlık bozukluğudur. Kabızlığı olan kişiler için dışkılama, zahmetli ve ağrılı bir durumdur.
    Pek çok kişi aslında normal bağırsak alışkanlığına sahip olmalarına karşın, her gün dışkılamaya çıkmadıkları için kabızlık çektiklerini sanmaktadırlar. Ne var ki dışkılama sayısı ve miktarı için "herkes için geçerli bir normal" aralık mevcut değildir. Çoğu durumda kabızlık kendiliğinden geçen ve ciddi sorunlara yol açmayan bir rahatsızlıktır.
Kabızlığa neden olan durumlar nelerdir?
    Kabızlık kadınlarda, çocuklarda ve 65 yas üstü yaşlı insanlarda daha sık görülür. Gebelik ve doğum sonrası ile ameliyat sonrası dönemlerde de görülme sıklığı artar. Kabızlığı anlamak için kalın bağırsağın nasıl çalıstığı hakkında bilgi sahibi olmak gereklidir. Alınan gıdalar kalın bağırsakta ilerlerken içerdikleri sıvılar barsak duvarı tarafından emilir. Bağırsak duvarındaki kasların hareketleri ile dışkı makat yönünde itilir. Çıkışa geldiğinde sıvı içeriğini kaybetmiş dışkı katı hale gelmiştir. Kalın bağırsakta emilen sıvı miktarı artarsa dışkı iyice kuru ve katı
hale gelir. Bağırsaktaki kas hareketleri azalmış veya düzensizleşmişse dıskının bağırsak içinde ilerlemesi yavaşlar ve kaybettiği sıvı miktarı artar. Kabızlığın en sık gözlenen nedenleri şunlardır:
- Yiyeceklerle yetersiz miktarda lif alınması,
- Yeterli sıvı alınmaması,
- Hareketsiz bir yaşam sürülmesi,
- İlaca bağlı yan etkiler,
- İrritabl bağırsak hastalığı gibi bağırsak işlevini bozan hastalıklar.
- Yanlış müshil kullanımı
- Yaşa bağlı değişiklikler
- Dışkılarken ıkınmaktan kaçınmak
- Multiple sklerozis, lupus, şeker hastalığı gibi bazı hastalıklar,
- Kronik idiyopatik kabızlık gibi bazı özel hastalıklar,
- Kalın bağırsakta veya makattaki (hemoroid gibi) bazı hastalıklar.
Kabızlık ciddi sorunlara yol açabilir mi?
    Kabızlık bazen ciddi sorunlara neden olabilir. Bunlar arasında en sık karşılaşılanları zorlayıcı bağırsak hareketlerine bağlı olarak ortaya çıkan hemoroidler ve katı dışkının anüs çevresindeki kas ve deride yırtıklar yaratmasına bağlı makat çevresindeki cilt yırtıklarıdır (anal fissürler). Aşırı ıkınma bazen küçük bir bağırsak katlantısının makat dışına çıkmasına neden olur (rektal prolapsus). Eğer çıkışta sertlesmis fazla miktarda dışkı birikirse bunun ıkınma ile atılması mümkün olmaz ve bu durumda da dışkı taşlaşması ortaya çıkar. Genellikle yaşlılarda ve küçük çocuklarda gözlenen bir durumdur. Tedavisi için ağız veya makat yolu ile uygulanan yağlarla dışkının yumuşatılması ve parmakla mekanik olarak çıkartılması gereklidir.
Kabızlık nedeni ile hekime basvurulduğunda hangi testler gereklidir?
    Genellikle basit bir tıbbi öyküleme alınması ve fizik muayene yeterlidir. Ancak duruma göre aşağıdaki testlerden bir veya birkaç tanesinin yapılması gerekli olabilir:
- Tiroid bozuklukları gibi bazı hastalıkları belirlemek için kan testleri,
- Yaşlı hastalarda görülme sıklığı arttığı için bağırsak tümörlerini dışlamak için dışkı incelemeleri ve baryumlu bağırsak grafisi gibi bazı radyolojik incelemeler,
- Bağırsaklarınızın bir bölümünü doğrudan gözle incelemek için sigmoidoskopi veya kolonoskopi gibi endoskopik muayeneler.
Kabızlık tedavisinde neler yer almalıdır ?
    Her ne kadar tedavi nedene, hastalığın süresine ve ağırlığına bağlı olarak değişse de çoğu olguda beslenmede ve yaşam tarzında yapılacak ufak tefek değişiklikler bulguları geçirmede ve tekrarını önlemede yeterli olacaktır.
Diyet
    Yumusak ve yeterli sıvı içeren bir dıskı oluşturmak için diyetle her gün 20-35 gram lif alınması gereklidir. Uygun diyet hekim veya diyetisyen tarafından planlanabilir. Fasulye, yulaf ve mısır gevrekleri, taze meyveler, kuskonmaz, lahana, havuç gibi sebzeler yüksek miktarda lif içerirler. Kabızlığa yatkın kimselerde dondurma, peynir, et gibi lif içeriği son derece az besinlerin alımını sınırlamak gereklidir.
Yasam Tarzı Değişiklikleri
    Her gün yeterli miktarda su, meyve suyu gibi sıvıları almak, çorba gibi sıvı yiyecekleri tüketmek, günlük egzersiz yapma alışkanlığı edinmek gibi alışkanlıklar edinmek barsak hareketlerine yardımcı olacaktır. Bunların yanında tuvalet için yeterli zaman ayırmak ve dışkılama sırasında bağırsakları boşaltmak için ıkınmaktan kaçınmamak gereklidir.
Müshiller
    Çoğu hastada müshillerin kullanımı gerekli değildir. Ancak yukarıda bahsedilen diyet ve yaşam tarzı değişikliklerini yerine getirmelerine rağmen hala kabızlık çeken bir grup hastada bir süre için müshillerin kullanımı gerekebilir.
    Kullanımda değisik biçimlerde (toz, hap, şurup, ciklet) ve değişik içerikte (kitle oluşturucu, uyarıcı, tuzlu, ...) pek çok müshil bulunmaktadır. Hangi hastaların, hangi tipte ve ne süre ile müshil kullanmaları gerektiğine ancak bir hekim karar verebilir.
    Uzun süreli müshil kullanımı bağırsak alışkanlığını değiştireceğinden bağımlılık yaratır. Müshil bağımlılığı oluşan hastalarda müshillerin kullanımına yavaş yavaş son verilmelidir. Bu sürecin hekim gözetiminde gerçekleştirilmesi gereklidir. Çoğu kimsede müshillerin bu yolla yavaş yavaş kesilmesi sonrasında bağırsak normal kasılabilirliğine ve alışkanlığına kavuşur.
Kabızlığın tedavisinde baska yollar var mı?
    Eğer kabızlığa yol açan bir neden saptanabildiyse tedavi bu özel nedene yönelik yapılabilir. Örneğin kullanılan bir ilaca bağlı olarak kabızlık ortaya çıktıysa hekiminiz bu ilacı bir diğeri ile değiştirebilir ya da kesebilir. Rektal prolapsus veya hemoroid gibi bir komplikasyon ortaya çıktıysa (bu durumlar makatta ağrı yaratarak dışkılamayı ağrılı hale getirir ve kabızlığa katkıda bulunur) bunların düzeltilmesi için cerrahi tedavi önerebilir.
    Makat bölgesindeki kaslarında işlev bozukluğu bulunan ve buna bağlı kabızlığı olan hastalarda geri dönüm (biofeedback) çalışması yapılabilir. Doğrudan kalın bağırsağın hastalığına bağlı kabızlıklarda bağırsağın bir bölümünü alınması gerekebilir.
KABIZLIK İLE İLGİLİ AKILDA TUTULMASI GEREKLİ BİLGİLER
- Hemen herkes hayatının bir bölümünde kabızlıktan yakınır.
- Pek çok kişi bağırsak hareketleri tamamen normal olsa da kendilerinde kabızlık bulunduğunu sanmaktadır.
- Kabızlığın en yaygın nedenleri alınan gıdalardaki eksiklikler ve hareketsiz bir yaşam sürmedir.
- İlaçlar, müshil ilaçlarının yanlış kullanımı, irritable bağırsak hastalığı gibi bazı barsak hastalıkları kabızlığın sık rastlanan diğer nedenleridir.
- Basit bir tıbbi öyküleme ve fizik muayene, tanı ve ne tür bir önlem alınması gerektiğini belirlemede genellikle yeterlidir.
- Çoğu olguda dengeli ve liften zengin gıdalarla beslenmek; bol sıvı almak, düzenli egzersiz yapmak şikayetlerin geçmesi için yeterlidir.
- Bağırsak alışkanlıklarının zaman zaman değişiklik göstermesi normaldir. Ancak belirgin ve uzun süren bağırsak alışkanlığı değişikliklerinde hekime başvurmak gereklidir.
- Müshil kullanımı ancak bazı hastalarda ve belirli bir süre kullanmak için gereklidir. Hekim kontrolünden uzak uzun süreli müshil kullanımı zararlıdır.